ريشه حسادت در چيست ؟
درمان آن چگونه است ؟

حسادت را مي‌توان نوعي عدم بلوغ رواني دانست Ùˆ با پي بردن به ريشه هاي آن مي توان خود را از اين هيولاي زندگي رها ساخت .
عطش محبت مادر ، سردي پدر و مادر ، ترك يكي از والدين و يا هر دو ، تولد نوزادي در خانواده ، همه و همه مي تواند سرمنشاء حسادت دوران كودكي و ادامه آن در امروز باشد .

حسادت مي سوزاند ØŒ نابود مي كند Ø› Ú†Ù‡ خود فرد Ùˆ Ú†Ù‡ اطرافيان را . ولي متاسفانه بسياري از مردم كه معتقدند نعمت عشق به آنها روي آورده ØŒ حسادت را جزئي از اين نعمت الهي مي دانند ! امروزه مي دانيم كه حسادت همواره با سردرگمي توام بوده Ùˆ در مي يابيم كه حالات حسادت از زماني بسيار قديم وجود داشته است Ùˆ سالهاست كه روانشناسان پرده از اسرار حالات دروني Ùˆ روان بشر برداشته Ùˆ ما مي توانيم با صراحت بگوئيم كه : حسادت در واقع ره آورد بلوغ ناقص است . افرادي كه بسيار حسود مي باشند ØŒ كساني هستند كه خود قادر نيستند دوست بدارند ØŒ ولي شديداً ‌نيازمند دوست داشته شدن هستند . ممكن است اين مطلب ØŒ بخصوص براي افرادي كه از درد حسادت در زنج هستند ØŒ مشكل باشد . نلي بنا به تحقيقات گسترده روانشناسان مي توان گفت كه حسادت هرگز ربطي به وابستگي واقعي Ùˆ روابط دوستانه Ùˆ عاشقانه عميق ندارد Ø›‌ بلكه ريشه هاي آن با احساس عميق عدم اطمينان ØŒ عدم امنيت ØŒ عدم اعتماد به نفس واقعي Ùˆ عصيان گره خورده است Ùˆ زماني كه اعتبار نفس تهديد شود ØŒ به ظهور مي رسد .

ولي حسادت از كجا سرچشمه مي گيرد ØŸ ريشه هايش را چطور مي توان شناخت Ùˆ سوزاند ØŸ در يك جلسه مشاوره ØŒ مراجع ابراز مي داشت كه همسري وفادار Ùˆ پاكدامن دارد ولي حسد مانع آرامش خانوادگي Ùˆ كسب فيض از اين نعمت شده است Ùˆ همواره نگران «Ø¬ÙØ§ÙŠ» زن پاكدامن خود است ! طي جلسات متعدد مشاور توانست به مراجع كمك كند تا گذشته‌ها را كه در تاريكي بود به روشنايي آورده Ùˆ به وضوح ببيند كه درد از كجا شروع شده است . مراجع در حالت RELAX‌ (‌انبساط) به كمك مشاور دريافت كه در دوران طفوليت ØŒ روزي چهار دست Ùˆ پا راه مي رفت Ùˆ در همان زمان فردي قوي هيگل با پوتين هاي سنگين ØŒ دستش را چنان لگد مي كند كه فرياد كودك به هوا مي رود Ùˆ بيشتر دليل شيون او شايد بعلت حس حسادتي بوده كه نسبت به آن شخص داشته كه شايد بعنوان ناپدري تسخير كننده محبت مادر بوده است Ùˆ حقارتي كه از كوچكي خود احساس نموده Ùˆ نه درد دستان كودك .

كودك از روي غريزه Ùˆ بطور طبيعي دوست دارد «‌مالك مطلق » وجود مادر باشد ØŒ مقام اول را در زندگي مادر داشته باشد ØŒ‌Ùˆ از عشق مادر بطور كامل Ùˆ نه شراكتي بهره بگيرد Ø› او يعني كودك تشنه توجه كامل Ùˆ دست نخورده محبت مادر است Ùˆ مي خواهد تمام وقت مادر را به خود اختصاص دهد Ùˆ در اين مورد نه منطق مي پذيرد Ùˆ نه نصيحت Ùˆ نه مساوات . او نياز به «Ø¯ÙˆØ³Øª داشته شدن خاص» دارد .

در صورتي كه مادر فوريت اين گونه عطش Ùˆ ميل به خودنمايي كودك را درك كرده وطفل را راضي كند ØŒ كودك خشنود شده Ùˆ آرام به خواب مي رود . ولي در صورت عدم توجه وعدم رفع اين نياز ØŒ يعني همان ميل به خودنمايي Ø› اضطراب Ùˆ نگراني ناشي از آن اوج گرفته Ùˆ براي كودك غيرقابل تحمل مي شود . در صورتي كه طفل تصور كند كه پدر ØŒ برادر Ùˆ يا خواهر او آنقدر مورد توجه مادر است كه ديگر به او توجهي نيست ØŒ با فرياد گوشخراش خود اعتراض مي كند تا توجهي كسب كرده باشد كه خود نوعي « ابراز حسادت » است .

حسادت همواره به معناي وحشت ØŒ اضطراف Ùˆ ترس از دست دادن بوده Ùˆ گويي با خود مي انديشد كه : حال كه تو اين شخص را به من ترجيح مي دهي ØŒ پس مي گويي كه من بسيار ناچيز Ùˆ حقير هستم Ùˆ ديگر جايي براي من نيست ØŒ اينگونه كودك « ارضا نشده » است كه در اينگونه ترس‌هاي دوران كودكي باقيمانده Ùˆ در بزرگسالي دچار «Ø­Ø³Ø§Ø¯Øª» مي شود .

او اشياء خود را با كسي شريك نمي‌شود Ùˆ تملك را نوعي اطمينان از ادامه حيات خود مي‌داند ØŒ در راه سخت Ùˆ پرنشيب Ùˆ فراز درك حسادت به اين حقيقت مي رسيم كه بسياري از افراد حسود از « عقده شكنجه » Ùˆ يا « خصوصيات سوء ظن » در عذاب هستند Ùˆ ثابت شده است كه شخص حسود تمايل به آزار Ùˆ اذيت داشته Ø› در حالي كه در ضمير ناخودآگاه نگران عدم وفاي خودش مي باشد .

مراجع خانمي به مشاور مي گفت كه از سوء ظن هاي خودش به شوهرش خسته شده است ! در واقع او قادر به شراكت عشق واقعي خود با شوهرش نبود . او متاسفانه در عنفوان كودكي در محيط سرد Ùˆ فاقد عشق Ùˆ علاقه خانوادگي به سر برده بود از اين جهت او خود در ضمير ناخودآگاه تمايل به جفا داشت . ولي همسر خود را مقصر دانسته Ùˆ باز در ضمير ناخودآگاه ØŒ‌احساسات خود را تغيير شكل داده Ùˆ با فرافكني Ø› ‌بصورت حسادت Ùˆ يا درد از بي وفايي همسر ظاهر مي ساخت . اميد است كه توضيحات فوق توانسته باشد كه به مشكل (حسادت) Ùˆ ريشه هاي آن مركزيت بدهد.

در اينجا مي خواهم با هم مشكل را مرور Ùˆ خلاصه كنيم . اگر شما هم از حسادت در عذاب هستيد Ùˆ از عواقب آن وحشت داريد Ùˆ مي ترسيد كه همسر ØŒ فرزندان Ùˆ يا والدين شما ØŒ‌ چندان توجهي به شما نداشته باشند ØŒ عميقاً نشان مي دهد كه شايد در سالهاي اوليه كودكي به نوعي از عشق محروم شده ØŒ امنيت Ùˆ نزديكي لازم برايتان فراهم نشده Ùˆ احتياجات معنويتان ناديده گرفته شده بوده است ØŒ‌ احساسات رواني شما در دوران بزرگسالي هم هنوز عطش باقيمانده از دوران كودكي درگير است .

كودكي كه از نوزادي عشق Ùˆ علاقه والدين (بخصوص مادر ) سيراب Ùˆ مطمئن نشده ØŒ‌ حال در بزرگسالي با نياز شديدي Ùˆ عطش فراوان به دنبال يك رابطه غيرعادي ØŒ فوق العاده Ùˆ برجسته است كه در نظرش همچون اشياء ‌خاص قابل مالكيت است .

مي‌دانيم كه يك چنين حالتي به نوعي «Ø¹Ø¯Ù… بلوغ رواني» است . بدون هيچگونه سرزنشي ØŒ كساني كه دچار يك چنين مشكل هستند ØŒ حقيقت امر را پذيرفته Ùˆ براي رفع درد حسادت ØŒ خود را مي توانند به بلوغ واقعي زندگي عاطفي برسانند Ùˆ در اين راه مي توانند از كتب روانشناسي كاربردي Ùˆ يا مشاور كمك بگيرند كه مهمترين نياز اين راه «ØµØ¯Ø§Ù‚ت » با خود است . اگر كه شخص واقعاً با خود صادق بوده Ùˆ دريابد كه در زندگي رواني خود به بلوغ كامل دست نيافته است Ùˆ پستي Ùˆ بلندي عشق واقعي را بدون حسادت نيازموده است ØŒ‌ بهتر است كه زودتر دست بكار شده Ùˆ در صورتي كه بخواهد قبل از رجوع به كتب مورد نياز Ùˆ يا به مشاور از چند قدم پيشنهادي در اينجا بهره گيرد :

اولين قدم : ‌متاسفانه بعلت عدم دسترسي به مشاور روانشناس واجد شرايط Ùˆ يا روانپزشك روانكاو Ùˆ يا مساله هزينه ها كه شايد بعضي از عهده آن برنيايند ØŒ‌ جلسات مشاوره براي اكثر افراد غير ممكن به نظر مي رسد. در صورتي كه شما هم يك چنين مشكلي داريد ØŒ بهتر است كه ابتدا مطمئن شويد كه منظور هر جمله را به خوبي درك كرده ايد تا دريابيد كه Ú†Ù‡ قسمتي از مساله با مشكل شما مطابقت دارد Ùˆ كاربرد آن چگونه است Ø› سپس شما اولين قدم را بطرف بلوغ رواني Ùˆ رفع عطش روحي خود برداشته ايد .

دومين قدم :‌ زمان ØŒ زمان آرام گرفتن Ùˆ كشاندن دردها Ùˆ رنج‌ها به ضمير خودآگاه Ùˆ كشف محروميتي است كه بعنوان يك كودك از آن رنج برده ايد . ممكن است در آغاز اين عمل غير ممكن به نظر برسد ØŒ ولي مي بايد درست مثل تمرينات آرامش دهنده (RELAXATION) به تصورات ØŒ تخيلات Ùˆ احساسات خود اجازه رهايي از تجربيات كودكي را بدهيد ØŒ‌در اين مراجل از حالات رواني مختلفي كه علني شده ØŒ برايتان ناشناخته بوده Ùˆ حال براي اولين بار به ضمير خودآگاه مي رسد ØŒ در شگفت خواهيد بود . شما ممكن است از محروميت Ùˆ عطش كه در طول راه روانكاوي (خودكاوي ) باز خوانده مي شود ØŒ دچار ناراحتي شويد :‌

1 – ممكن است تولد نوزادي در خانواده ØŒ‌در زماني كه شما هنوز نياز به نوازش دست مادر داشته Ùˆ از محبت خارق العاده مادر Ùˆ پدر به آن تازه وارد در رنج بوده ايد .

2 – ممكن است غيبت ناگهاني والدين باعث نگراني Ùˆ ... شما شده باشد ... هزار Ùˆ يك دليل ممكن است وجود داشته باشد كه در مورد افراد گوناگون مي تواند متفاوت باشد .

اجازه دهيد كه تمامي اينگونه احساس ناراحت پنهان ØŒ خارج شوند Ùˆ شكل واقعي خود را نشان دهند Ùˆ حتي اگر باعث گريه اتان شود بگذاريد كه اشكها جاري شوند Ø› اگر اين خاطرات هنوز هم تلخ هستند ØŒ پي به عمق تلخي آنها برده Ùˆ زندگي خالي از آن تلخ كامي ها را شروع كنيد . شايد در اينجا  بعضي با اعتراض بگويند كه « اين روش بيشتر باعث ناراحتي مي شود » بعضي ها ممكن است تصور كنند كه بازگرداندن خاطرات تلخ ممكن است موجب سقوط هر Ú†Ù‡ بيشتر به گرداب هلاكت شده Ùˆ دردي بر غم‌هاي ديرينه بيفزايد Ùˆ در نتيجه ممكن است خواهان به دست فراموشي سپردن هر Ú†Ù‡ بيشتر مشكلات باشند . ولي بايد دانست كه سعي به فراموش كردن ØŒ فقط مشكل را به ضمير ناآگاه مي برد Ùˆ دير يا زود همچون دملي در جاي ديگر سرباز كرده Ùˆ ديگر در آن زمان درمان سخت تر خواهد بود . اگر شما واقعاً‌ قصد داريد به رشد فكري Ùˆ روحي برسيد ØŒ مي بايد خاطرات آن سالهاي نخست زندگي ØŒ تنهايي Ø›‌كمي محبت Ùˆ ... را بيرون بريزيد Ùˆ مطمئن باشيد كه با تخليه آنها Ùˆ شاخت بهتر ريشه‌هاي درد ØŒ بهتر مي توان به جنگ بيماري رفت Ùˆ از زنده بودن Ùˆ زندگي كردن لذت برد ØŒ پس به عمق وجود خود رفته Ùˆ پي به واقعيت مهم ببريد كه امروز در زندگي ديگر از عدم ارضاء رواني Ùˆ يا عطش محبت خبري نبوده Ùˆ تمامي امكانات دروني حيات را در اختيار داشته Ùˆ شما هم به خواسته هاي خود خواهيد رسيد .

آفتاب براي شما همچون هر فرد ديگري گرم كننده است . شما هم استحقاق كسب رضايت از زندگي خود Ùˆ عشق Ùˆ محبت لازمه را داريد . شما در هر كجا كه باشيد Ùˆ هر كه باشيد: با قبول «Ù†ÙØ³» خود مي توانيد زندگي پر اميد Ùˆ نشاط آوري داشته باشيد Ø› زيرا :‌ زندگي پرمحتواست :‌ زندگي محروميت هاي دوران طفوليت نيست Ø› غبطه خوردن نيست ØŒ پيروزي ديگر Ø› حقارت شما نيست . بلكه زندگي يعني عشق ØŒ اميد ØŒ مساعدت ØŒ رضايت Ùˆ فراواني ØŒ ‌ولي فقط شما هستيد كه مي بايد آماده ادامه آن بصورتي ثمربخش بوده Ùˆ از آن دوران نهايت استفاده را بكنيد.

مي توان قبول كرد كه زندگي «Ù¾Ø±Ù…عنا» بوده Ùˆ حق همه مخلوقات خداوند است كه بهره گيري از نعمات كنند . ولي نه زمينه اي براي رقابت Ùˆ كسب بهترين‌ها قبل از آنكه ديگري آن را بدست آورد . اين نيست كه فكر بشود كه اگر ديگري برنده بود من حقير Ùˆ بازنده‌ام . بلكه مي توان تصور كرد كه او برنده Ùˆ من هم برنده هستم . زندگي به معناي قبول نفس خود ØŒ شراكت Ùˆ مساعدت به هم‌نوع Ùˆ لذت بردن از آنهاست Ø› لبخند يك كودك ØŒ يك غروب آفتاب Ø› محبتي بي شائبه از جانب دوست Ùˆ يا فردي نزديك Ø› بوي خوش يك Ú¯Ù„ ØŒ‌ نسيم دريا Ø› لذت از كار صادقانه Ø› صداقت Ùˆ دوستي Ø›‌ لذت از عطش كه با آبي گوارا سيراب شود Ùˆ ... آرامش دل از نيايشي سوي خدا با خلوص Ùˆ تمركز ØŒ تمركز كامل تمام اين خوبي ها در صورت وجود حسادت محو شده Ùˆ ناديده گرفته مي شود . در حالي كه اگر چشمان ما باز بوده Ùˆ قلب هايمان حساس Ùˆ گوش هاي ما شنوا باشند Ùˆ از حس هاي واقعي خود دور نشويم مي توانيم همه چيز را ببينيم Ùˆ از آنها لذت ببريم Ùˆ البته كه امروز مي توانيم زندگي پرمعني ØŒ‌ شادي آفرين ØŒ مملو از نعمات Ùˆ كشفيات جديد داشته باشيم Ø› آنگاه درك خواهيم كرد كه در حال تحول بوده Ùˆ داريم يك انسان واقعي مي شيويم Ùˆ مي‌توانيم در  ديگران شريك شده Ùˆ دوستي هاي صميمانه برقرار كنيم Ùˆ از خوشي مردم شاد شويم .  حال ممكن است يك فرد بمدت چنان طولاني درگير حسادت بوده باشد كه براي رهايي احتياج به كوشش بيشتري داشته باشد Ùˆ ممكن است در اندرون خود Ùˆ در ضمير ناخودآگاه به مبارزه با رهايي از حسادت پرداخته Ùˆ خود از آن غافل باشد Ùˆ باز هم ممكن است بطور ناخودآگاه از طريق رنج حاصل از حسادت ØŒ خواهان آزار Ùˆ شكنجه خود (خودآزاري ) باشد .
ولي اگر باز هم صادقانه بر تغيير همه چيز پافشاري كنيد Ùˆ به دنبال خوبي هاي زندگي بنا به ارزش بوده كه حاصل بسياري مسائل مي تواند باشد ØŒ موفق خواهيد شد در صورتي كه با چشم بصيرت شكر نعمت كرده در مي يابيد كه در دنياي پرمعنايي زندگي مي كنيد Ùˆ ديگر نيازي نيست كه حصاري به دور خود بكشيد . ديگر دليلي براي ترس از دست دادن عزيزي در بين نخواهد بود . بلكه از شراكت در تمام خوبي ها Ùˆ بدي هاي دنيا لذت خواهيد برد . در آن زمان است كه در مي‌يابيد كه چطور احساس مخرب حسادت خود را ØŒ همچون لباسي مندرس به دور انداخته Ùˆ به آزادي ØŒ‌ آزادي واقعي بنا به ارزش ها قدم گذاشته ايد . توضيح آنكه با استفاده از روش « شناخت درماني » با تغيير شناخت Ùˆ كسب شناخت واقع گرايانه مي توان تغيير افكار داد ....كه در جايي ديگر مي توان به آن پرداخت كه روشي بسيار مفيد است كه مي تواند جايگزين روش خودكاوي متداول Ùˆ يا روانكاوي بشود. در اين زمينه مشاورين شناخت درمانگر مي توانند راه تاريك را براي مراجع روشن كنند .

مهم : در اينجا بي مورد نيست كه اشاره اي به معضل «Ú†Ø´Ù… Ùˆ هم چشمي» بكنيم كه مي تواند ريشه در « حسادت ها » داشته باشد كه فردي كه چشم Ùˆ هم چشمي افراطي مي كند در ضمير ناخودآگاه در اين تصور باطل است كه « برتري ديگري به معناي حقارت من » ‌است . حال اين معضل را بعضي ها با رقابت دائمي با ديگران مي خواهند بپوشانند واز جمله صورتهاي گوناگون آشكار Ùˆ يا پنهان رقابت دائمي ØŒ‌چشم Ùˆ هم چشمي با ريشه حسادت به چند مورد مي توان اشاره كرد كه بسيار ملموس است :

1 – در رانندگي :‌ جواني كه اجازه نمي دهد كه كسي از او جلو بزند Ùˆ بهر قيمتي شده بايد هميشه جلو باشد ... 2 – كسي كه حتي باخت در بازي را نمي تواند بپذيرد Ùˆ مختل مي شود ... 3 – كسي كه دائم بر سر هر حرفي مي خواهد شرط ببندد كه او درست مي گويد ...

اينها همه از نوع رقابت دائمي Ùˆ ريشه حسادت در فرد است حال نوع ديگري از حسادت هم وجود دارد Ùˆ ان زماني است كه فرد از شدت ناراحتي Ø› به حالت بي تفاوتي پناه آورده Ùˆ به هيچ عنوان «Ø­Ø§Ø¶Ø± نيست كه وارد معركه شود Ùˆ حتي حاضر نيست حق خود را بگيرد Ùˆ از حق خود دفاع كند»‌كه خود نوعي مكانيسم دفاعي فرد در مقابل شدت درد حسادت است كه با «Ø§Ù†Ú¯Ø§Ø± » آن را مي پوشاند .

توصيه‌اي به والدين در برابر حسادت خواهر Ùˆ برادر :

در اينگونه موارد خوبست كه تا حد ممكن پدر Ùˆ مادر وارد معركه حسادت Ùˆ جنگ Ùˆ دعواي خواهر Ùˆ برادرها نشوند ØŒ ‌قضاوت نكنند Ùˆ اجازه بدهند كه خواهر Ùˆ برادر خود به موضوع فيصله دهند . البته اگر مشاهده شود كه فردي در دعوا ممكن است صدمه جاني Ùˆ يا آسيب رواني شديد ببيند ØŒ آن وقت است كه ديگر تحمل جايز نيست ولي براي رفع حسادت ØŒ توصيه مي شود كه مثلاً پدر Ùˆ مادر هر روز بمدت نيم ساعت با فرزند خود به تنهايي وقت صرف كنند ØŒ او را تنها به گردش Ùˆ ... ببرند Ùˆ در آن زمان نياز او را به دوست داشته شدن خاص Ùˆ بي مانند Ùˆ (نه مساوات) ‌برطرف كنند Ùˆ طوري با او رفتار كنند كه كودك احساس كند كه در آن زمان در دينا فقط مادر (يا پدر) هست Ùˆ او Ùˆ هيچ چيز Ùˆ هيچ كس ديگر در ذهن مادر (يا پدر) حضور ندارند Ùˆ كودك «Ù…الك مطلق » است. بدين ترتيب با همين صرف وقت پر محتواي كوتاه كودك به آرامش رسيده ØŒ عطش محبت او سيراب گشته Ùˆ با تداوم اين برنامه خانه Ùˆ خانواده به آرامش خواهند رسيد .